In 2026 bedraagt de vrijstelling voor de erfbelasting voor fiscale partners € 828.035. Maar die vrijstelling bepaalt niet wie het huis krijgt: ook samenwoners die na vijf jaar op hetzelfde adres voor de erfbelasting als partners tellen, erven daarmee niet automatisch van elkaar. Voor ongehuwd samenwonende huiseigenaren zonder notarieel samenlevingscontract en testament kan dat betekenen dat de achterblijver na het overlijden van een partner met kinderen de woning ineens met hen deelt. Zijn die kinderen minderjarig, dan is voor verkoop ook toestemming van de kantonrechter nodig.
De wettelijke verdeling helpt samenwoners niet
Het erfrecht in Boek 4 van het Burgerlijk Wetboek kent voor gehuwden en geregistreerde partners een regeling die de langstlevende beschermt. Bij deze wettelijke verdeling krijgt die partner de bezittingen uit de nalatenschap; de kinderen krijgen een aanspraak op geld. Voor ongehuwd samenwonenden geldt die regeling niet, ook niet als zij een samenlevingscontract hebben.
Dat verschil merk je vooral als de woning op twee namen staat. Het deel dat al van jou is, blijft van jou. Over het geërfde deel beslissen de kinderen als mede-eigenaren mee. Een verkoop kan daardoor alleen met hun toestemming doorgaan. Ook kinderen uit een eerdere relatie van je overleden partner kunnen in deze situatie erfgenaam zijn.
Huis op één naam
Staat de koopwoning alleen op naam van je partner, dan heb je als ongehuwde achterblijver zonder regeling meestal geen automatisch recht om er te blijven wonen. Dat je er samen al jaren woonde, verandert het eigendom niet. De naam op de eigendomsakte maakt dus veel uit. Bij gezamenlijk eigendom houd je je eigen aandeel, bij eigendom op één naam heb je dat aandeel niet.
Een praktische vraag is dan wie juridisch over de woning mag beslissen. Als kinderen het huis erven, zijn zij daarvoor de aangewezen eigenaren. Of je de woonlasten kunt blijven betalen, speelt daarbij mee. Voor een verkoop of een afspraak over het gebruik van de woning speelt ook mee van wie het huis na het overlijden is.
Een samenlevingscontract maakt je nog geen erfgenaam
Een notarieel samenlevingscontract kan belangrijk zijn voor de erfbelasting, maar geeft je op zichzelf geen erfdeel. Wil je vastleggen dat je partner na jouw overlijden iets uit je nalatenschap krijgt, dan is daarvoor een testament nodig. Dat onderscheid is ook van belang als je al lange tijd op hetzelfde adres woont, want de belastingregels bepalen niet wie erft.
Voor de hoge partnervrijstelling gelden bij een notarieel samenlevingscontract concrete voorwaarden. Het contract moet een wederzijdse zorgverplichting bevatten, jullie moeten op hetzelfde adres ingeschreven staan en het contract moet minstens zes maanden vóór het overlijden zijn gesloten. Een notaris kan met je nagaan of de afspraken die er liggen aan die voorwaarden voldoen én of het erfrecht apart is geregeld.
Erfbelasting
Wie niet als partner voor de erfbelasting kwalificeert, valt in 2026 onder de regels voor overige verkrijgers. Daarbij hoort een vrijstelling van € 2.769. Over wat iemand boven die vrijstelling erft, bedraagt het tarief volgens de regels voor 2026 30% tot 40%. Die belasting komt voor de achterblijver pas in beeld als diegene daadwerkelijk iets uit de nalatenschap krijgt, bijvoorbeeld doordat dit in een testament staat.
Het testament regelt wat iemand kan erven of gebruiken; de Belastingdienst kijkt vervolgens welke vrijstelling en welk tarief bij die verkrijger horen. Als je afspraken over de woning laat vastleggen, is het zinvol om beide gevolgen naast elkaar te laten bekijken.
Een testament kan het gebruik van de woning regelen
Met een notarieel testament kun je je partner het vruchtgebruik van de woning geven, zodat die er kan blijven wonen. De kinderen erven dan de blote eigendom. Zij zijn eigenaar, terwijl het gebruik van het huis bij de langstlevende ligt. Zo’n regeling moet zijn vastgelegd vóór het overlijden; achteraf ontstaat dat woonrecht niet vanzelf.
Ook met zo’n testament kunnen de rechten van kinderen een rol blijven spelen. Kinderen hebben recht op hun legitieme portie, een wettelijk minimum dat zij in geld kunnen opeisen. Dat kan lastig zijn als een groot deel van de nalatenschap in de woning zit. Laat daarom bij het opstellen van de afspraken ook bekijken hoe een geldvordering zich verhoudt tot het recht van je partner om er te wonen.
Wat dit voor jou betekent
- Check op wiens naam je koopwoning staat. Daarmee zie je welk deel bij een overlijden in de nalatenschap kan vallen.
- Kijk of je een notarieel testament hebt en wat daarin over de woning staat. Een samenlevingscontract alleen maakt je partner niet automatisch erfgenaam.
- Bij een notarieel samenlevingscontract kun je met een notaris de zorgverplichting en de voorwaarden voor de erfbelasting controleren. Neem de mogelijke geldrechten van kinderen mee in dat gesprek.
Vergelijk je huidige afspraken met wat je voor de achterblijvende partner en eventuele kinderen wilt regelen, en laat de gevolgen voor het huis en de erfbelasting naast elkaar bekijken.
Bronnen : devos.nl, uitvaartzoeker.nl, klpadvocaten.nl, erfrechtplan.nl, thuisnotaris.nl
Dit artikel bevat algemene informatie en is geen persoonlijk financieel advies.
