In 2026 betaalt een kind over de eerste € 26.230 van een erfenis geen erfbelasting. Maar die vrijstelling zegt niets over de vraag of het kind de woning kan overnemen: de bank toetst de financiering opnieuw en de hypotheek van de ouders gaat niet automatisch mee. Voor kinderen die het ouderlijk huis willen behouden, kan geld zo een bron van onenigheid worden. Hoogleraar Wilbert Kolkman concludeerde in 2016 dat een derde van alle erfenissen in Nederland eindigt met ruzie tussen erfgenamen.
Uitkopen begint bij de waarde van het huis
Verkopen en de opbrengst verdelen is één mogelijkheid. Wil een kind de woning houden, dan vormt de getaxeerde waarde het vertrekpunt voor de uitkoop van de anderen. Ook de waarde waarmee iedereen rekent, kan dan onderwerp van discussie worden.
Daarna volgt de overdracht. De notaris maakt daarvoor een akte van verdeling, waarin wordt vastgelegd wie de woning krijgt. Heeft het kind dat het huis overneemt het geld voor de uitkoop niet beschikbaar, dan is een hypotheek of andere lening nodig. De kosten van die akte komen daar nog bij.
Iedere erfgenaam kan verdeling afdwingen
Een kind dat het huis wil houden, kan de beslissing niet onbeperkt uitstellen. Artikel 3:178 van het Burgerlijk Wetboek geeft iedere erfgenaam het recht om op elk moment verdeling te vragen. Lukt het de familie niet om afspraken te maken, dan stelt de rechter vast hoe de woning wordt verdeeld. Dat maakt een meningsverschil over de verkoop of uitkoop meer dan een vervelend gesprek aan tafel.
Ook de periode vóór die verdeling kan geld kosten. Woont één erfgenaam in het huis en kunnen de anderen er geen gebruik van maken, dan kan die bewoner worden verplicht hun een gebruiksvergoeding te betalen. Zolang de erfenis onverdeeld is, kan wonen in het ouderlijk huis dus geld kosten.
Ongelijk verdeeld
Bij een rondvraag onder notarissen kwamen conflicten tussen broers en zussen het vaakst naar voren bij erfenissen. Dat zegt niet dat iedere onenigheid over een huis gaat. Maar zodra de ene erfgenaam de woning wil behouden en de andere de waarde van zijn aandeel wil ontvangen, raken hun belangen direct aan dezelfde beslissing.
Een testament kan die spanning vergroten als een ouder bewust ongelijk verdeelt zonder dat aan de kinderen uit te leggen. Ook onterven neemt een financiële aanspraak niet altijd weg. Een onterfd kind houdt volgens het Nederlandse erfrecht recht op de legitieme portie: een geldbedrag ter grootte van de helft van wat het zonder onterving volgens de wet zou hebben geërfd. Het kind kan dat recht tot vijf jaar na het overlijden opeisen.
Een ouder die van de gewone verdeling wil afwijken, kan dat al bij leven met de kinderen bespreken. In een testament kan bovendien een bepaling staan die erfgenamen bij een geschil eerst naar een bemiddelaar stuurt. Zo’n bemiddelaar probeert hen samen tot afspraken te laten komen voordat een rechter over de verdeling moet beslissen.
Bij een erfdeel van € 158.669 komt belasting kijken
De uitkoop is niet de enige mogelijke aanslag op je geld. Reken als voorbeeld met een kind dat in 2026 een erfdeel van € 158.669 krijgt. Na aftrek van de vrijstelling die hierboven is genoemd, blijft € 132.439 belastbaar. Tegen het tarief van 10% is dat € 13.243,90 erfbelasting.
Voor een kind met een beperking geldt in 2026 volgens de Belastingdienst een hogere vrijstelling van € 78.671. Welk bedrag je uiteindelijk aan erfbelasting betaalt, hangt af van je erfdeel en de vrijstelling die voor jou geldt. De belasting staat los van de vraag hoeveel je de andere kinderen voor hun aandeel in de woning moet betalen.
Meer tijd voor de aangifte
Voor een overlijden in of na 2026 hebben erfgenamen 20 maanden na het overlijden om aangifte erfbelasting te doen. Eerder was die termijn 8 maanden. De Eerste Kamer nam de verandering op 16 december 2025 aan. Die extra tijd kan helpen om de waarde van de nalatenschap en de financiering van een uitkoop op een rij te zetten.
De langere belastingtermijn legt een conflict over de woning alleen niet stil. Een erfgenaam kan immers ook tijdens die periode om verdeling vragen. Wie als ouder wil dat één kind het huis krijgt, kan daarom bij de notaris laten vastleggen hoe dat in het testament wordt geregeld en met de kinderen bespreken wat die keuze voor ieder van hen betekent.
Wat dit voor jou betekent
- Erf je samen met anderen een woning, check dan welke waarde de taxatie aan het huis geeft. Die waarde bepaalt hoeveel de anderen bij een uitkoop voor hun aandeel krijgen.
- Wil je zelf in het huis blijven, vraag dan na hoeveel je kunt lenen en houd rekening met de akte van verdeling bij de notaris. Bespreek ook of een gebruiksvergoeding speelt zolang de woning nog niet is verdeeld. Voor overlijdens vanaf 2026 geldt een aangiftetermijn van 20 maanden.
- Regel je als ouder een ongelijke verdeling, bespreek dan met de notaris wat het recht van een onterfd kind en een bepaling over bemiddeling voor je testament betekenen.
Bereken wat je voor een uitkoop zou moeten financieren en vergelijk dat bedrag met wat je maximaal kunt lenen. Houd ook rekening met de erfbelasting, in het voorbeeld € 13.243,90.
Bronnen : Belastingdienst, europa.eu, asnbank.nl, ikbenfrits.nl, care-is.nl
Dit artikel bevat algemene informatie en is geen persoonlijk financieel advies.
