Een erfenis weigeren kan verstandiger zijn dan je denkt

In 2026 kost een verklaring om een erfenis te verwerpen € 165 aan griffierecht. Maar achter dat bedrag schuilt een grotere afweging: wie verwerpt, krijgt ook niets als later blijkt dat er toch vermogen is. Voor erfgenamen die twijfelen over schulden, maakt dat beneficiair aanvaarden tot een wezenlijk andere keuze. Wie kinderen heeft, moet bovendien rekening houden met plaatsvervulling: na een verwerping worden zij in jouw plaats erfgenaam.

Je keuze bepaalt wie een tekort betaalt

De Rijksoverheid onderscheidt drie manieren om met een nalatenschap om te gaan. Vooral als nog niet duidelijk is hoeveel schulden er zijn, maakt het verschil welke keuze je vastlegt:

• Bij zuiver aanvaarden neem je de erfenis zonder bescherming over. Blijven er na gebruik van de bezittingen schulden over, dan ben je daarvoor met je eigen geld aansprakelijk.
• Bij beneficiair aanvaarden worden schulden uit de erfenis betaald. Je privévermogen blijft buiten schot als de bezittingen daarvoor niet genoeg opleveren.
• Bij verwerpen word je geen erfgenaam. Schuldeisers van de overledene kunnen de schulden uit die erfenis dan niet op jou verhalen.

Je hoeft die beslissing niet op de dag van het overlijden te nemen. Het recht van beraad geeft erfgenamen in beginsel drie maanden bedenktijd vanaf het overlijden. Tijdens die periode mogen schuldeisers in beginsel geen verhaal nemen op de goederen van de nalatenschap. Dat geeft ruimte om bijvoorbeeld de openstaande hypotheekschuld en andere rekeningen in kaart te brengen.

Naar de rechtbank

Een erfenis verwerpen doe je met een schriftelijke verklaring bij de griffie van de rechtbank. Daarvoor ga je naar de rechtbank in het gebied waar de overledene voor het laatst woonde. Een gesprek binnen de familie of een bericht aan schuldeisers legt die keuze dus niet formeel vast; in 2026 bedraagt het griffierecht € 165.

Erfgenamen die gezamenlijk dezelfde keuze verklaren, betalen het griffierecht voor die verklaring eenmalig. Dat kan bij meerdere erfgenamen verschil maken in de kosten van de procedure. Voor wie nog twijfelt of er ook bezittingen zijn, blijft de inhoudelijke afweging groter dan alleen de rekening van de rechtbank.

Voor kinderen onder 18 gelden aparte regels

Een kind dat nog geen 18 jaar is, mag volgens de Rijksoverheid een erfenis nooit zuiver aanvaarden. Maakt een ouder of voogd namens het kind binnen drie maanden na het overlijden geen keuze, dan geldt volgens de wet automatisch beneficiaire aanvaarding. Een eventueel tekort in de nalatenschap komt daardoor niet voor rekening van het eigen vermogen van het kind.

Wil je namens een minderjarig kind verwerpen, dan is toestemming van de kantonrechter nodig. Dat speelt bijvoorbeeld wanneer je eigen afwijzing ertoe leidt dat je kind in jouw plaats erfgenaam wordt. Jouw verklaring bij de rechtbank regelt die keuze voor je kind dus niet meteen mee.

Woning en NHG

Bij een geërfd huis zegt de woningwaarde op zichzelf nog niet genoeg. Zet de vermoedelijke verkoopwaarde naast de hypotheekschuld om te zien of verkoop een tekort kan opleveren. En kijk ook naar de rest van de nalatenschap: een huis met een restschuld betekent niet automatisch dat alle bezittingen en schulden samen per saldo negatief uitkomen.

Heeft de hypotheek Nationale Hypotheek Garantie, de garantie op de lening die door het Waarborgfonds Eigen Woningen wordt uitgevoerd, dan kan NHG na overlijden een restschuld betalen als het huis met verlies wordt verkocht. Dat is geen bescherming voor iedere lening op het huis. Volgens ASN Bank valt een eventuele tweede hypotheek zonder NHG niet onder die kwijtschelding.

Een lagere woningwaarde kan € 30.000 tekort opleveren

Neem een huis met een waarde van € 250.000 en een openstaande hypotheek van € 280.000. Bij verkoop voor die woningwaarde levert de som € 30.000 restschuld op: het verschil tussen wat de woning opbrengt en wat nog aan hypotheek openstaat. Zijn er verder geen bezittingen om dat tekort te betalen, dan maakt je keuze als erfgenaam financieel flink uit.

Bij zuivere aanvaarding kun je in dit voorbeeld voor het resterende bedrag worden aangesproken. Kies je voor beneficiaire aanvaarding, dan wordt eerst gekeken wat uit de nalatenschap betaald kan worden en hoef je een overblijvend tekort niet met eigen geld aan te vullen. Verwerp je, dan staat de woning buiten jouw erfdeel. Je krijgt dan ook geen aanspraak op andere bezittingen die alsnog in de nalatenschap blijken te zitten.

Wat dit voor jou betekent

Check bij een erfenis met een woning zowel de geschatte woningwaarde als de hypotheekschuld. Vraag ook na of de lening onder NHG valt en of er daarnaast nog een hypotheek zonder die garantie loopt. Dat maakt zichtbaar welk deel van een mogelijke restschuld mogelijk ongedekt blijft.

Breng vervolgens tijdens de bedenktijd van in beginsel drie maanden de andere bezittingen en schulden in beeld voordat je een keuze vastlegt. Ben je zelf ouder van een minderjarig kind, houd dan rekening met de aparte toestemming die nodig is als je ook namens je kind wilt verwerpen. Bespreek een ingewikkelde nalatenschap zo nodig met een notaris en vergelijk wat de bezittingen vermoedelijk opleveren met wat er nog aan schulden openstaat.

De laagste hypotheekrentes bij 10 jaar rentevast, per geldverstrekker (stand 28 oktober 2026):

Hypotheekrente bekijken

Bronnen : Rijksoverheid, NHG, Belastingdienst, Wijzer in geldzaken, rechtspraak.nl

Dit artikel bevat algemene informatie en is geen persoonlijk financieel advies.