Waarom Nederlanders blijven zitten bij de laagste spaarrente

Nederlanders noemen “veiligheid” als ze niet overstappen naar een hogere rente. De eigen cijfers van DNB ontkrachten dat. Het echte mechanisme is een stille patstelling tussen onze gewoontes en een markt van drie banken.

Er is een vast ritme in de spaarberichtgeving: hier is de hoogste rente, hier is het verschil, dus stap over. Maar het opvallendste cijfer is niet de hoogste rente, het is hoeveel geld níét beweegt, en waarom.

Het getal

Volgens DNB stond eind van het derde kwartaal van 2025 € 518,4 miljard op spaarrekeningen van Nederlandse huishoudens, plus nog eens € 108,3 miljard op betaalrekeningen die vrijwel niets opleveren. Het door de Nederlandse depositogarantie beschermde spaargeld bedroeg eind september 2025 € 637 miljard. Gedeeld door de circa 8,4 miljoen huishoudens (CBS) komt dat neer op tienduizenden euro’s per huishouden, al zegt dat gemiddelde weinig, want een kleine groep houdt grote bedragen aan en veel gezinnen hebben nauwelijks buffer.

Het overgrote deel van dat geld staat bij ABN AMRO, ING en Rabobank, tegen rentes die in het voorjaar van 2026 rond 1,25% tot 1,40% liggen (stand eind mei 2026, variabel), terwijl veilige alternatieven aanzienlijk hoger zaten.

Het rentegat, in euro’s

Wat kost dat stilstaan? Aannames: een grootbankrente van 1,25% tegenover een veilige hogere rente; ik reken met 2,50% als behoudend voorbeeld en noem het effect bij 3,00%, het toppunt van de markt eind mei 2026 (rentestanden variabel, controleer ze op de publicatiedag). Alleenstaand of partners, spaargeld onder de box 3-vrijstelling tenzij anders vermeld.

• € 25.000: 1,25% levert € 312,50 op, 2,50% € 625, een gat van € 312,50 per jaar. Tegen de markttop van 3,00% wordt dat € 750 tegen € 312,50, oftewel € 437,50 per jaar. Onder de vrijstelling is dit netto, want box 3 raakt het niet.
• € 60.000 (alleenstaand): 1,25% geeft € 750, 2,50% geeft € 1.500, dat is € 750 per jaar verschil, op een paar euro box 3 na netto.
• € 100.000 (fiscale partners): € 1.250 tegenover € 2.500, dat is € 1.250 per jaar, volledig onder de gezamenlijke vrijstelling, dus netto. Over tien jaar, met rente op rente, loopt dat op tot een bedrag in de orde van een halve auto.

En op de optelsom: leg een renteverschil van slechts 1 procentpunt over pakweg € 400 miljard “vastzittend” grootbankspaargeld, en huishoudens lopen samen grofweg € 4 miljard rente per jaar mis. Dat is een ruwe illustratie, geen precieze meting; niet al dat geld kán of zou moeten verhuizen, maar het laat de schaal zien.

Wat spaarders zeggen, en wat klopt

Vraag mensen waarom ze niet overstappen, en “veiligheid” en “vertrouwen in een Nederlandse bank” staan bovenaan. Maar leg dat naast de feiten. DNB stelde vast dat 72% van de Nederlanders de depositogarantie kent, dat € 637 miljard er al onder valt, en, veelzeggend, dat Nederlanders hun geld níét massaal naar het buitenland brachten toen daar hogere rentes verschenen: slechts zo’n € 16 miljard stond in het buitenland (cijfer 2024). De bescherming tot € 100.000 per bank, geharmoniseerd in de hele EU (richtlijn 2014/49/EU), geldt bovendien net zo goed voor veel hoger rentende Nederlandse uitdagers en voor EU-banken onder hun eigen garantiestelsel, al kan uitbetaling via een buitenlands stelsel langer duren.

Met andere woorden: veiligheid is grotendeels al geregeld. Het is geen echte barrière, maar een geruststellend verhaal dat het stilzitten rechtvaardigt.

De patstelling

Het echte mechanisme zit dieper, en de ACM heeft het in haar spaarmarktonderzoek uit 2024 blootgelegd. De Nederlandse spaarmarkt is een oligopolie: ruim twintig banken met een vergunning, maar de drie grootbanken bedienen het leeuwendeel. De ACM vond geen verboden kartelafspraken, maar acht “stilzwijgende afstemming” aannemelijk, de banken houden elkaars tarieven nauwlettend in de gaten en volgen elkaar. Omdat klanten amper dreigen te vertrekken, voelen de grootbanken weinig druk en geven ze ECB-renteverhogingen “vertraagd of onvolledig” door.

Daar zit de kern: het gedrag van de spaarder en de structuur van de markt houden elkaar in stand. Bijna driekwart van de inactieve spaarders zegt niet over te stappen simpelweg omdat ze tevreden zijn en het gevoel hebben dat het weinig oplevert. Een concrete drempel die de ACM noemt is de koppeling van betaal- en spaarrekening: alles bij één bank voelt makkelijk, en die luiheid is precies wat de lage rente in stand houdt.

Waarom “gewoon overstappen” het probleem niet raakt

Het standaardadvies, vergelijk en stap over, legt de verantwoordelijkheid bij de individuele spaarder. Maar de ACM legt de hefboom ergens anders: bij het verlágen van overstapdrempels, een grotendeels structurele en wettelijke kwestie. Zolang die frictie niet daalt en niet genoeg spaarders bewegen, blijft het evenwicht intact en blijven de tarieven laag. De ACM is zelf niet bevoegd om hogere rentes af te dwingen.

Die € 518 miljard staat dus niet stil omdat Nederlanders irrationeel bang zijn dat hun geld onveilig is. Ze staan stil omdat mensen comfortabel en tevreden zijn, en omdat de markt precies zo is ingericht dat dat comfort loont voor de bank, niet voor de spaarder.

Bekijk de Actuele Spaarrente op Actuelerentestanden.nl