In 2026 geldt voor een partner die erft een vrijstelling van € 828.035 voor de erfbelasting, volgens de Belastingdienst. Maar die vrijstelling zegt niets over wie zonder testament recht heeft op de woning. Voor huiseigenaren met een samengesteld gezin maakt dat verschil uit: stiefkinderen zijn volgens de wet geen erfgenaam van hun stiefouder. Eigen kinderen krijgen bij de wettelijke verdeling een geldvordering op de langstlevende in plaats van een deel van het huis.
Wat gebeurt er zonder testament?
Het wettelijke erfrecht werkt met vier groepen erfgenamen, zegt de Belastingdienst. Je echtgenoot of geregistreerde partner en je eigen kinderen zitten in de eerste groep. Is iemand getrouwd, heeft diegene kinderen en is er geen testament, dan geldt automatisch de wettelijke verdeling. Daarbij gaan ook de schulden van de overledene naar de langstlevende. Voor een huis met een hypotheek telt dus meer mee dan de woning alleen.
De geldvordering van een kind is niet meteen opeisbaar. Het kind kan zijn erfdeel doorgaans pas opvragen wanneer de langstlevende ouder overlijdt. Volgens de regels voor de wettelijke verdeling kan dat ook bij een andere opeisingsgrond, zoals faillissement van die ouder. Tot dat moment hoeft de langstlevende de kinderen dus niet uit te betalen om in het huis te kunnen blijven.
Een stiefkind heeft geen wettelijk erfdeel
In een samengesteld gezin maakt de familieband met de overledene verschil. Een kind van je partner dat niet jouw eigen kind is, valt volgens de Belastingdienst buiten de wettelijke groep erfgenamen. Wil je dat een stiefkind iets van jou erft, dan moet je dat in een testament vastleggen. Dat kan ook gaan om een aandeel in de waarde van de woning.
Voor eigen kinderen geldt nog een andere regel. Zelfs als je een kind in een testament onterft, kan het aanspraak maken op de legitieme portie, een geldbedrag van minimaal de helft van wat het kind volgens de wet zou erven. Een stiefkind heeft dat recht niet. Een testament kan de verdeling dus veranderen. De aanspraak van een eigen kind kun je niet zomaar helemaal wegnemen.
Samenwonen
Voor ongehuwde samenwoners zonder geregistreerd partnerschap ligt het anders, bevestigt de Rijksoverheid. Als je samen een huis bezit, blijft jouw eigen aandeel na het overlijden van je partner van jou. Zijn of haar aandeel valt in de erfenis en gaat naar diens wettelijke erfgenamen. Gezamenlijk eigenaar zijn betekent dus niet dat je automatisch het hele huis krijgt.
Dat kan een lastige situatie opleveren als de erfgenamen bijvoorbeeld familieleden van je partner zijn. Zij krijgen rechten op het aandeel dat je partner bezat, terwijl jij in de woning woont. Kun je samen geen oplossing vinden voor dat aandeel, dan kan verkoop van het huis aan de orde komen. Met een testament kun je regelen dat de samenwonende partner erft. Zonder testament erft die partner niet op grond van de samenlevingsrelatie alleen.
De erfbelasting hangt af van wie erft
Wie de woning krijgt en hoeveel erfbelasting daarover verschuldigd is, zijn twee verschillende kwesties. Voor een kind, pleegkind of stiefkind dat in 2026 daadwerkelijk erft, geldt volgens de Belastingdienst een vrijstelling van € 26.230. De vrijstelling voor een stiefkind heeft dus pas betekenis als dat kind ook iets uit de erfenis krijgt, bijvoorbeeld doordat het in een testament staat.
Over het bedrag boven de vrijstelling betalen partners en kinderen in 2026 volgens de Belastingdienst 10% erfbelasting tot € 158.669 en 20% over het deel daarboven. Voor kleinkinderen gelden tarieven van 18% en 36%; voor overige erfgenamen 30% en 40%. Die verschillen maken het belangrijk om eerst vast te stellen wie erft. Een tarief zegt op zichzelf nog niets over de rekening.
Ook een samenwonende partner kan voor de erfbelasting onder de partnervrijstelling vallen, blijkt uit de regels van de Belastingdienst. De belastingvrijstelling verandert niets aan het erfrecht van die partner. Zonder testament erft de samenwonende partner niets; het tarief voor overige erfgenamen geldt dan niet en er wordt bij die partner geen erfbelasting geheven.
Rekenvoorbeeld
Stel dat een kind in 2026 € 184.899 erft. Na aftrek van de vrijstelling van € 26.230 blijft precies € 158.669 belastbaar over. Tegen het tarief van 10% is de erfbelasting dan € 15.866,90. Het voorbeeld laat zien waarom je bij de waarde van een erfenis niet meteen het belastingpercentage kunt toepassen: eerst gaat de vrijstelling eraf.
Bij een woning zegt de huiswaarde bovendien niet altijd hoeveel iemand erft. Als je samen eigenaar bent, telt voor de nalatenschap het aandeel van de overledene. En bij de wettelijke verdeling krijgt een kind een vordering in geld in plaats van de woning zelf. Voor een bruikbare berekening moet je dus weten van wie het huis is en hoe de erfenis wordt verdeeld.
Wat dit voor jou betekent
- Woon je ongehuwd samen? Check of er een testament is en van wie welk deel van de woning is. Dat bepaalt met wie de achterblijvende partner over het huis te maken krijgt.
- Heb je een samengesteld gezin? Vergelijk wie volgens de wet erft met wie je wilt laten erven. Laat een notaris bekijken hoe een testament dat kan regelen, met oog voor de legitieme portie van eigen kinderen.
- Wil je de gevolgen voor de erfbelasting inschatten? Reken per erfgenaam met diens aandeel in de erfenis, de vrijstelling en het tarief dat in 2026 voor diegene geldt.
Vergelijk die uitkomsten voordat je bij een notaris laat vastleggen wat er met jouw aandeel in het huis moet gebeuren.
Bronnen : Belastingdienst, Rijksoverheid, notaris.nl, hekkelman.nl, notaristilburg.nl
Dit artikel bevat algemene informatie en is geen persoonlijk financieel advies.
