Hulp bij zien en horen omvat diverse hulpmiddelen en ondersteuning voor mensen met visuele of auditieve beperkingen. Deze ondersteuning kan onder voorwaarden vergoed worden via de zorgverzekering of de Wet maatschappelijk ondersteuning (Wmo). In dit artikel leest u meer over de beschikbare opties en hoe u deze kunt aanvragen.
Wat betekent hulp bij zien en horen?
Hulp bij zien en horen betekent omgaan met de gevolgen van doofblindheid. Het omvat het leren van nieuwe communicatievormen en vaardigheden om zo zelfstandig mogelijk te blijven. Deze hulp brengt de wereld letterlijk naar de persoon toe. Het omvat aanpassingen op verschillende levensgebieden.
U kunt persoonlijke begeleiding krijgen. Ook is er training in communicatie, zoals tactiele gebaren of braille. Dit geldt ook voor het leren van Nederlandse Gebarentaal, vierhandengebaren of vingerspellen. De hulp biedt ook ondersteuning bij het gebruiken van hulpmiddelen, zoals vergrotingssoftware of trilapparaten. Daarnaast is er begeleiding bij alledaagse situaties, zoals activiteiten buitenshuis, sociale contacten en financiën. U krijgt ook ondersteuning bij werk, studie of hobby’s, en bij het werken met de computer.
Veelvoorkomende oorzaken en gevolgen van problemen met zien en horen
Zowel zien als horen kunnen door diverse oorzaken problemen geven. Dit heeft verschillende gevolgen voor het dagelijks leven. Ouderdom, bijziendheid, staar, oogaantasting door diabetes en maculadegeneratie zijn veelvoorkomende oorzaken van slecht zien. Deze aandoeningen kunnen leiden tot wazig zicht, dubbel zien, vervormde beelden, tunnelzicht, of zelfs blindheid. Ook problemen met horen kennen specifieke oorzaken en gevolgen die de communicatie en deelname aan de maatschappij beïnvloeden.
Oorzaken en gevolgen van slecht zien
Slecht zien kent meerdere oorzaken en uit zich op diverse manieren. Verziendheid of bijziendheid is de meest voorkomende oorzaak van wazig zien. Bijziendheid maakt objecten veraf wazig, terwijl verziendheid problemen geeft met dichtbij zien. Andere oorzaken zijn maculadegeneratie, staar, verhoogde oogdruk en glaucoom. Maculadegeneratie maakt het midden van het beeld waziger en dingen krijgen een andere vorm. Glaucoom zorgt ervoor dat de randen van het beeld donker worden. Minder goed zien betekent moeite met scherpstellen, kleuren onderscheiden of details waarnemen. Dit kan leiden tot wazig of dubbel zien, minder goed kunnen lezen of slechter zicht in het donker.
Oorzaken en gevolgen van slecht horen
Slecht horen kent diverse oorzaken en gevolgen voor uw dagelijks leven. Ouderdom is een veelvoorkomende reden voor gehoorverlies. Ook een oorontsteking, een prop oorsmeer of aangeboren factoren kunnen gehoorproblemen veroorzaken. Hard geluid kan oren blijvend beschadigen en oorsuizen geven. Slechthorendheid leidt tot een afname van hersendelen die geluiden verwerken, wat extra luisterinspanning vraagt. Dit kan resulteren in sociaal isolement, verminderd zelfvertrouwen, verminderd cognitief functioneren, angstgevoelens en depressie. Bij ouderen beïnvloedt slechthorendheid de levenskwaliteit sterker dan hoge bloeddruk of een beroerte. Verminderde prestaties en negatieve emoties op werk of studie zijn ook mogelijke gevolgen.
Welke soorten hulp en ondersteuning zijn er beschikbaar?
De zintuiglijk gehandicaptenzorg (ZG-zorg) biedt multidisciplinaire ondersteuning aan mensen met een visuele en/of auditieve beperking. Deze zorg omvat gespecialiseerd diagnostisch onderzoek en diverse revalidatietrajecten. Ook is er hulp beschikbaar voor psychische klachten en het leren van alternatieve communicatievormen, zoals Nederlandse Gebarentaal. Hulpmiddelen en specialistische begeleiding helpen u zelfstandig te blijven.
Hulpmiddelen voor slechtzienden
Hulpmiddelen voor slechtzienden zijn er als een standaard bril of lenzen niet meer volstaan. Deze bijzondere optische hulpmiddelen, zoals een telescoopbril, loepenbril of computerbril, helpen u beter te zien. Voor vergoeding van deze hulpmiddelen is een voorschrift nodig van een behandelend arts of een regionaal instituut voor blinden en slechtzienden. Slechtzienden kunnen hiervoor een vergoeding krijgen; Interpolis vergoedt bijvoorbeeld deze hulpmiddelen. Een zeer slechtziende persoon komt ook in aanmerking voor een beeldschermloep, specifiek bedoeld voor (zeer) slechtziende mensen. Optelec levert diverse hulpmiddelen bij visuele beperkingen.
Hulpmiddelen voor slechthorenden
Hulpmiddelen voor slechthorenden zijn beschikbaar om uw gehoor te ondersteunen. Het Stadhuis Hengelo biedt een hulpmiddel dat stemgeluid versterkt en omgevingsgeluid vermindert. Hoortoestellen kunnen ook helpen bij het verminderen van hinder door tinnitus, door andere geluiden naar de voorgrond te brengen. Vergoeding voor hoorhulpmiddelen is er voor mensen met gehoorproblemen of ernstig oorsuizen. Voor eenvoudige luisterhulpmiddelen is hiervoor een voorschrift nodig van een KNO-arts of audiologisch centrum.
Begeleiding voor mensen met gecombineerde beperkingen
Begeleiding voor mensen met gecombineerde visuele en auditieve beperkingen richt zich op het behoud van eigen regie en het voorkomen van sociaal isolement. Deze ondersteuning omvat het optimaliseren van restgehoor en restvisus. Revalidatiecentra en audiologische centra bieden hulp bij dagelijkse taken, communicatie en mobiliteit. Ze ondersteunen ook het psychosociale functioneren en helpen bij verliesverwerking. Patiënten leren bijvoorbeeld hoe ze hoortoestellen zelfstandig kunnen onderhouden. Specialistische begeleiding voor zintuiglijk gehandicapten is landelijk geregeld. Ook is er de mogelijkheid voor lotgenotencontact via patiëntenverenigingen.
Welke instanties en organisaties bieden hulp bij zien en horen?
Verschillende instanties en organisaties bieden hulp bij zien en horen. Zo zijn er expertisecentra zoals Visio en Bartimeus voor mensen met visuele beperkingen. Voor gehoorproblemen kunt u terecht bij organisaties als Kentalis, GGMD en De Noorderbrug, terwijl Kalorama zich richt op doofblindheid.
Gemeentelijke ondersteuning en het buurtteam
Gemeentelijke ondersteuning via het
buurtteam biedt integrale hulp bij hulpvragen van inwoners, inclusief voor hulp bij zien en horen. Deze teams zijn laagdrempelig aanwezig in wijken en dorpen. Ze organiseren ondersteuning om te voorkomen dat u bij veel loketten moet aankloppen. De geboden hulp omvat zorg, jeugdzorg en problemen rond werk en inkomen, met specifieke aandacht voor ouderen en langdurig zieken. Hoewel de integraliteit zich veelal beperkt tot zorg en ondersteuning, benaderen wijkteams hulpvragen breed en zetten oplossingen op maat in. Professionals besteden veel tijd aan vraagverheldering en het maken van een plan met de cliënt. Zo richt de ondersteuning zich op het duurzaam oplossen van meervoudige problemen en het versterken van de eigen kracht van inwoners.
Zorginstellingen en gespecialiseerde centra
Zorginstellingen en gespecialiseerde centra bieden gerichte hulp bij visuele beperkingen. Centra voor revalidatie van blinde en slechtziende mensen zijn hierin gespecialiseerd, net als ziekenhuizen met een low vision & revalidatiespreekuur. Low vision specialisten ondersteunen hierbij, en patiëntenorganisaties zoals Ooglijn bieden aanvullende informatie. Voor hulp bij horen zijn er gespecialiseerde organisaties zoals Kentalis, GGMD en De Noorderbrug, terwijl Kalorama zich richt op doofblindheid. Wel leveren zelfstandige behandelcentra (ZBC’s) en particuliere klinieken medisch specialistische zorg, vaak gericht op specifieke taken. Deze centra verlenen een toenemend deel van de zorg en vallen onder de publieke sector, waarbij ze focussen op zorgverlening. Een gecontracteerde zorginstelling, zoals een ziekenhuis of zelfstandig behandelcentrum, kan onder de zorgverzekering vallen.
Onderwijs en ondersteuning voor kinderen met visuele of auditieve beperkingen
Onderwijs en ondersteuning voor kinderen met visuele of auditieve beperkingen is specifiek ingericht. Kinderen die blind of slechtziend zijn kunnen direct worden aangemeld bij school voor visueel gehandicapten. De Brillenbus biedt ondersteuning voor leerlingen met visuele beperkingen. Dit initiatief uit 2025 richt zich op gelijke kansen in het onderwijs.
Hoe vraag je hulp en ondersteuning aan?
U vraagt hulp en ondersteuning aan door een melding te doen bij uw gemeente. Dit start het proces voor Wmo-ondersteuning, waarbij u zich kunt melden bij het Wmo-loket of het sociaal wijkteam. De gemeente onderzoekt uw situatie via een persoonlijk gesprek en u heeft de mogelijkheid om een eigen plan in te dienen, eventueel met advies van een behandelaar of arts.
Voorwaarden en criteria voor hulpverlening
Voor hulpverlening bij zien en horen via de Wet langdurige zorg (Wlz) moet u een zintuiglijke beperking hebben, zoals blindheid, slechtziendheid, doofheid of slechthorendheid. Uw handicap moet leiden tot een blijvende behoefte aan 24 uur per dag zorg in de nabijheid of permanent toezicht. Denk aan een situatie waarbij iemand door doofblindheid constant begeleiding nodig heeft. De Wlz-behandeling richt zich op herstel of het voorkomen van verergering. Een programmatische aanpak met een door de beroepsgroep geaccepteerde methode is hiervoor vereist. Deze behandeling moet specifiek gericht zijn op de problematiek die samenhangt met uw handicap en wordt regelmatig geëvalueerd en bijgesteld. Ook is er subsidie voor individuele hulpverlening beschikbaar voor personen in een uitzichtloze situatie en financiële nood.
Stappenplan voor het aanvragen van hulpmiddelen en begeleiding
Het aanvragen van hulpmiddelen en begeleiding bij zien en horen volgt specifieke stappen. De juiste instantie hangt af van het type hulp.
- Uw behandelend arts bepaalt eerst of u in aanmerking komt voor een hulpmiddel voor blinden en slechtzienden. Deze arts schrijft het hulpmiddel dan voor.
- Een aanvraag voor een hulpmiddel via de Zorgverzekeringswet (Zvw) dient u in bij uw zorgverzekeraar.
- Valt een hulpmiddel onder de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo)? Dan richt u uw aanvraag tot de gemeente.
- Voor beter horen zijn er speciale hulpmiddelen zoals een luisterhulp, hoortoestel of ringleiding.
- Een smartphone of tablet is ook handig voor communicatie als u niet goed hoort.
- De Tolkcontact-app maakt het mogelijk om een tolk op afstand te gebruiken, zelfs zonder afspraak.
- Tolkuren voor begeleiding vraagt u aan bij het UWV.
Kosten en vergoedingen van hulp bij zien en horen
Hulp bij zien en horen kan kosten met zich meebrengen, maar er zijn ook vergoedingsmogelijkheden. De vergoeding voor een hoorhulpmiddel is bijvoorbeeld bedoeld voor mensen met gehoorproblemen of ernstig oorsuizen. Een bezoek aan huis door een audicien kan ook vergoed worden bij medische redenen, vaak via de zorgverzekering of aanvullende financiering.
Wat vergoedt de zorgverzekering?
De zorgverzekering vergoedt onder voorwaarden hulpmiddelen voor slechthorenden en doven uit het basispakket. Hoortoestellen worden vergoed bij gehoorverlies van minstens 35 decibel of ernstig oorsuizen. Personen vanaf 18 jaar betalen een eigen bijdrage van 25% op de aanschafkosten van hoortoestellen, oorstukjes en tinnitusmaskeerders, waarbij deze kosten onder het verplichte eigen risico vallen. Andere hoorhulpmiddelen, zoals luisterhulpen en wek- of waarschuwingsapparaten, vereisen geen eigen bijdrage. De basisverzekering dekt ook onderzoek naar de gehoorfunctie, advisering en voorlichting over het gebruik van een gehoorapparaat, plus psychosociale zorg bij een gestoorde gehoorfunctie en hulp bij diagnose van spraak- en taalstoornissen voor kinderen. Een bril of lenzen wordt vergoed via een aanvullende verzekering, terwijl een bandagelens als hulpmiddel bij zien wel wordt vergoed.
Tips om zelfstandig te blijven met een visuele of auditieve beperking
Zelfstandig blijven met een visuele of auditieve beperking is goed mogelijk met de juiste ondersteuning. Dit omvat aanpassingen in huis en het dagelijks leven, en het leren van nieuwe communicatietechnieken. Denk aan mobiliteitstraining, aangepaste communicatiemiddelen en technologie voor taakondersteuning. Ook het zelfstandig onderhouden van hulpmiddelen, zoals een hoortoestel, draagt bij aan uw onafhankelijkheid. Gespecialiseerde centra bieden hierbij individuele trainingen en advies op maat.
Aanpassingen in huis en dagelijks leven
Aanpassingen in huis en dagelijks leven zijn bedoeld voor het aanpassen van de woning, zodat u langer zelfstandig thuis kunt blijven wonen. Een aanpassing aan de woning kan helpen bij problemen met thuis wonen, vooral voor mensen met een beperking of ouderen. Deze woningaanpassingen kunnen de veiligheid en het comfort bevorderen, wat de kans op voortijdige ongelukken verkleint. Kleine aanpassingen of hulpmiddelen, zoals een toiletverhoger of douchestoel, kunnen hierbij helpen. Grotere woningaanpassingen omvatten bijvoorbeeld een traplift plaatsen of het verplaatsen van slaapkamer en badkamer naar de begane grond. Aannemers verrichten deze woningaanpassingen voor comfortabel en veilig wonen.
Communicatietechnieken en nieuwe manieren van contact
Communicatietechnieken en nieuwe manieren van contact ondersteunen mensen met een visuele of auditieve beperking. Deze hulpmiddelen helpen u om zelfstandig te blijven en effectief te communiceren. Voor wie beperkingen heeft in horen én zien, zijn er specifieke hulpmiddelen zoals Swellpaper, een Aanwijsboek, Braillepapier en een Brailleleesregel. Ook een braille toetsenbord voor uw smartphone, een Block letter communicator en een slimme deurbel dragen bij aan communicatie en alertheid. Voor slechthorende en dove mensen versterkt een hoortoestel zachte geluiden en onderdrukt harde geluiden. Solo-apparatuur verkleint de afstand tussen spreker en luisteraar, wat handig is voor slechthorende kinderen op school. Verder zijn aangepaste telefoons met een ingebouwde versterker beschikbaar voor wie bellen lastig vindt, en luisterhulpen voor wie nog geen hoortoestel wil gebruiken.
Specifieke hulp voor ouderen en kinderen met problemen met zien en horen
Specifieke hulp voor ouderen en kinderen met problemen met zien en horen is beschikbaar. Voor ouderen richt deze hulp zich op praktische aanpassingen en het behouden van zelfstandigheid. Kinderen krijgen ondersteuning via controles door de schoolarts en gespecialiseerd advies om hun ontwikkeling te bevorderen.
Ondersteuning voor ouderen om zelfstandig te blijven
Ouderen kunnen hun zelfstandigheid behouden met slimme technologische toepassingen. Domotica, zoals het automatisch aan- en uitzetten van het licht, verbetert de kwaliteit van leven en wonen (volgens
rijksoverheid.nl). Voor de meeste ouderen is dit een waardevolle investering in comfort en veiligheid. Denk aan iemand die ‘s nachts naar het toilet moet; dan biedt automatische verlichting direct uitkomst.
Begeleiding en onderwijs voor kinderen met beperkingen
Onderwijs en begeleiding voor kinderen met beperkingen is breed beschikbaar. Scholen in Nederland hebben de plicht om kinderen met een beperking passende ondersteuning en onderwijs te bieden. Dit onderwijs sluit aan bij de kwaliteiten en mogelijkheden van kinderen met een ontwikkelingsachterstand of beperking. Speciaal onderwijs is voor kinderen met extra begeleiding en zorg, afgestemd op hun specifieke behoeften. Nederlandse basisscholen bieden ook extra begeleiding aan leerlingen met leerproblemen, zoals dyslexie of dyscalculie. Meervoudig gehandicapte kinderen kunnen een programma volgen dat aansluit bij hun leerniveau. Buiten school kunnen kinderen met beperkingen kinderopvang of naschoolse opvang gebruiken, vooral bij therapie. In Diemen krijgen jonge kinderen (0-4 jaar) met ontwikkelingsachterstand, gedragsproblemen of een handicap extra ondersteuning van een Ouder- en Kindcoach. Gespecialiseerde aanbieders bieden zelfs zwemles op maat voor kinderen met extra aandacht, zoals bij autisme of fysieke beperkingen.
Psychologische hulp bij beperkingen in zien en horen
Psychologische hulp is essentieel voor mensen met beperkingen in zien en horen. Deze ondersteuning helpt bij het omgaan met psychische klachten en emotionele uitdagingen. Specialistische geestelijke gezondheidszorg (SGGZ) is beschikbaar, bijvoorbeeld via Bartiméus voor mensen met een visuele of meervoudige beperking. De kosten voor deze psychologische hulp worden meestal vergoed. GGMD biedt professionele geestelijke gezondheidszorg voor mensen met een gehoorbeperking en helpt doofblinde personen met emotionele en sociale uitdagingen. Kentalis ondersteunt bij het leren omgaan met psychische klachten en het accepteren van een beperking in horen en zien.
Hulp zoeken is noodzakelijk bij psychische klachten door een visuele beperking; het is geen teken van zwakte, maar van veerkracht. Een online hulpprogramma zoals de E-PsEYE-trial biedt laagdrempelige ondersteuning aan patiënten met progressieve oogklachten. Dit programma, ondersteund door een maatschappelijk medewerker van Visio, richt zich op het voorkomen van een psychische stoornis. Als de problemen verergeren, worden patiënten doorverwezen voor verdere hulp. Dit type begeleiding kan hopelijk iedereen helpen die blind of slechtziend wordt.
